
1-qism | Opsionlar savdosi nima?
1. Opsion nima?
Aksiyani sotib olganingizda, unga bevosita egalik qilasiz va uning narxi o'zgarishi pozitsiyangiz qiymatiga ta'sir qiladi. Opsionlar esa bunday narx o'zgarishlaridan foydalanishning boshqa usulini taklif etadi: muayyan muddat ichida aksiyani oldindan belgilangan narxda sotib olish yoki sotish huquqi uchun premium to'laysiz.
Bu kelishuv uchta asosiy shartga ega: strayk narxi (aksiyani sotib oladigan yoki sotadigan narxingiz), amal qilish muddati (huquq qancha vaqt amal qilishi) va premium (ushbu huquqni sotib olish narxi). Xaridor opsionni ijro etish yoki etmaslikni o'zi hal qilishi mumkin. Premium — bu shunchaki ushbu tanlov huquqining narxi.
Opsionlar ikki turga bo'linadi: koll opsionlari va put opsionlari. Koll opsioni xaridorga aksiyani kelishilgan narxda sotib olish huquqini, put opsioni esa uni shu narxda sotish huquqini beradi. Investorlar ulardan narxning kutilayotgan ko'tarilishi yoki pasayishidan foydalanish yoxud o'zlari egalik qilayotgan aksiyalar bilan bog'liq xavfni xedj qilish uchun foydalanishlari mumkin.
2. Opsionlar qanday ishlaydi?
Aytaylik, hozirda aksiya $100 narxda savdo qilinmoqda. Investor kelgusi oy davomida uning narxi ko'tarilishini kutmoqda, shu sababli bir oydan keyin muddati tugaydigan, strayk narxi $100 bo'lgan bitta koll opsionini sotib oladi va har bir aksiya uchun $5 premium to'laydi.
Bu unga aksiyani har bir aksiya uchun $100 narxda sotib olish huquqini beradi. U ushbu huquq uchun oldindan $5 to'laydi. Shuning uchun savdo bo'yicha PnLni hisoblashda premiumni ham chegirib tashlash kerak.
Agar opsion muddati tugaganda aksiya narxi $110ga yetsa, investor qiymati $110 bo'lgan aksiyani $100 evaziga sotib olishi mumkin. Bu huquq har bir aksiya uchun $10 qiymatga ega bo'ladi. To'langan $5 premium chegirib tashlangach, sof foyda $5ni tashkil etadi.
Agar aksiya narxi atigi $103ga yetsa, uni $100 narxda sotib olish huquqi har bir aksiya uchun baribir $3 qiymatga ega bo'ladi. Biroq oldindan to'langan $5 premium hisobga olinsa, natijada har bir aksiya uchun $2 zarar yuzaga keladi. Aksiya narxining ko'tarilishi koll opsionini sotib olishdan foyda olinishini kafolatlamaydi, chunki narx o'zgarishi premium xarajatini ham qoplashi kerak. Ushbu misolda opsion muddati tugagandagi zararsizlik narxi $105ni tashkil etadi.
Agar opsion muddati tugaganda aksiya narxi hamon $100 bo'lsa yoki $90gacha tushib ketsa, investor aksiyani $100 narxda sotib olishdan shunchaki voz kechishi mumkin. Opsion hech qanday qiymatsiz yakunlanadi va zarar oldindan to'langan har bir aksiya uchun $5 bilan cheklanadi.
3. Opsionlar savdosining asosiy xususiyatlari qanday?
Yuqoridagi misol opsionlar savdosi ham aksiya narxining qanday o'zgarishiga, ham qancha vaqt qolganiga bog'liqligini ko'rsatadi. Narxning amal qilish muddati tugashidan oldin yetarlicha o'zgarishi yoki o'zgarmasligi yakuniy natijani belgilaydi. Shartnoma muddati tugashi bilan u taqdim etadigan huquqlar ham yakunlanadi. Aksiya narxi muddat tugaganidan keyingi kuni $110gacha ko'tarilsa ham, muddati tugagan koll opsioni o'z qiymatini qayta tiklamaydi. Narx o'zgarishining qachon yuz berishi ham muhim.
Opsionlarni sotib olishning muhim xususiyati shundaki, xaridor ularni ijro etish yoki etmaslikni tanlashi mumkin. Yuqoridagi koll opsioni misolida aksiya narxi muddat tugaguniga qadar qanchalik pasaymasin, xaridor opsionni ijro etishdan voz kechishi mumkin va maksimal zarar har bir aksiya uchun to'langan $5 premium bilan cheklanadi. AQSH aksiyalariga asoslangan bitta standart opsion shartnomasi odatda 100 ta aksiyani qamrab oladi. Shu sababli bitta shartnoma uchun premium $500ni tashkil etadi va tranzaksiya komissiyalari hisobga olinmaganda, maksimal zarar $500 bilan cheklanadi.
Opsionlarni tushunish uchun uchta savoldan boshlang: qancha premium to'ladingiz, qanday huquqqa ega bo'ldingiz va bu huquqning muddati qachon tugaydi?
1-qism | Opsionlar savdosi nima?
2-qism | Koll opsionlari va put opsionlari: ular o'rtasidagi farq nima?
3-qism | Opsionlar zanjirini qanday o'qish kerak?
4-qism | Birinchi opsion savdosini qanday amalga oshirish kerak?
5-qism | Opsion sotuvchilari xavfni qanday boshqaradi?
6-qism | Nazarda tutilgan volatillik (IV) asosida savdo qilish
7-qism | Moliyaviy natijalar e'lon qilinishi davrida opsionlar savdosi
8-qism | Opsion pozitsiyasini boshqarish
- 1. Opsion nima?
- 2. Opsionlar qanday ishlaydi?
- 3. Opsionlar savdosining asosiy xususiyatlari qanday?


